artikel afdrukken
bionieuws 7, 11-04-2015

achtergrond
Hydrobiologen streken neer bij Abcoude

Veldstations bloeiden op of stierven een zachte dood. Een rondgang langs de historie en hoogtepunten van Nederlandse biologische stations en hun markante bewoners. Dit keer: Veldlab Hydrobiologen / Hugo de Vries-laboratorium, Abcoude

Door Gert van Maanen
© bionieuws


Soms loopt het allemaal een beetje anders dan gedacht. Zo kon het gebeuren dat de voormalige burgemeesterswoning en -tuin in Abcoude, bedoeld voor plantgenetisch onderzoek, een uitvalsbasis werd van hydrobiologen.

Het avontuur begint in 1923 als de Hydrobiologische Club (HC) van de gemeente Amsterdam de beschikking krijgt over een houten gebouwtje bij het Abcoudermeer. De club gebruikt dit veldlab als uitvalsbasis voor onderzoek aan met name plankton. Veel aanloop krijgt het gebouwtje niet en meermalen stelt het bestuur voor het af te stoten of te verplaatsen. Pas in 1937 verkoopt de club het gebouw. De collectie boeken, toverlantaarnplaatjes en onderzoeksmateriaal – glaswerk, emmers, zeven, netten en een centrifuge – krijgt onderdak in de panden van hetHugo de Vries-Fonds aan de Stationsstraat in Abcoude. Dat heeft de onderzoeksassistent van het fonds en HC- lid Ab van der Werff handig onderhands geregeld met Otteline Adriana Roos Vlasman, kunstenares, weduwe van de burgemeester van Abcoude en groot bewonderaar van de Amsterdamse plantengeneticus Hugo de Vries.

Al in 1913 richt mevrouw Roos Vlasman de Stichting Hugo de Vriesfonds op om de ‘Nederlandse Darwin’ te eren. Formeel doel van de stichting is het bevorderen van wetenschappelijk onderzoek in de plantkunde. Vanaf 1926 stelt Roos Vlasman hiervoor haar eigen huis en tuin ter beschikking en krijgt Van der Werff een aanstelling als onderzoeksassistent. Het laboratorium in Abcoude moet in de ambitie van de Amsterdamse plantkundige en bestuurslid Theo Stomps uitgroeien tot een genetisch instituut ‘den naam Hugo de Vries’ waardig.

In werkelijkheid leidt het laboratorium een kwijnend bestaan: promotieonderzoek aan papaver loopt vast en Van der Werff is vooral een veredelde tuinman. Terwijl Roos Vlasman regelmatig overweegt de stekker eruit te trekken, vraagt Stomps haar juist om meer geld in het laboratorium te pompen. Het verzoek van hydrobiologen om onderdak vindt Stomps volkomen misplaatst: ‘omdat voor hydrobiologie, een onderwerpje van toegepaste biologie, geen voldoende belangstelling bestaat.’

Vanaf 1937 komen echter regelmatig studenten uit Utrecht en Amsterdam op bezoek om hydrobiologisch onderzoek te doen en de Nederlandse Dierkundige Vereniging houdt er in 1942 een succesvolle hydrobiologische cursus. Even zinspeelt deze vereniging erop er zelfs een hydrobiologisch station van te maken, maar de oorlog haalt dit idee in. In 1944 richten de Duitsers in het laboratorium en aangrenzende woonhuis een noodziekenhuis in. Na de oorlog lopen alle plannen vast om er alsnog een hydrobiologisch instituut van te maken en worden de panden in 1948 ontruimd. Het loopt allemaal anders: uiteindelijk komt er in 1957 een Hydrobiologisch Instituut, maar dan in Nieuwersluis, niet in Abcoude.

Naam: Veldlab Hydrobiologen / Hugo de Vries-laboratorium
Periode: 1924-1948
Waar: Abcoude
Specialisme: Hydrobiologie / Plantengenetica
Nu: Verdwenen / woonhuis & Hugo de Vries-plantsoen