artikel afdrukken
bionieuws 12, 06-07-2013

onderwijs
Biologieles op volle zee

Zes maanden zeilen, de oceaan over, onder begeleiding van docenten. Dat is het concept van School at Sea. De schoolboeken gaan mee, maar het zijn vooral de ervaringen die leerzaam zijn.

Door Nienke Beintema
© bionieuws


Het klinkt bijna te mooi om waar te zijn: jaarlijks zeilt een groep 4-vwo-ers onder begeleiding van docenten naar de Cariben en terug. De tocht duurt zes maanden en onderweg wordt er gewoon gestudeerd. De leerlingen volgen hetzelfde curriculum als hun klasgenoten die thuisblijven en maken dezelfde toetsen. Daarom is de Onderwijsinspectie – vooralsnog – akkoord. Maar daarnaast leren de pubers zeilen en navigeren, ze analyseren groepsprocessen, ze snorkelen bij een koraalrif en logeren bij een Indianenstam. School at Sea was de eerste jaren zo n succes dat er vanaf het afgelopen schooljaar niet één, maar twee zeilschepen vol leerlingen de tocht ondernamen.

Een van de zestig avonturiers van dit jaar was Guyonne Schuch van RSG De Borgen in Leek. In april keerde ze terug van de zeiltocht. ‘Het was fantastisch , vertelt ze. ‘Ik houd enorm van zeilen, dus voor mij was dit een unieke kans. Bovendien wilde ik heel graag wat meer van de wereld zien.

Schuch volgt twee profielen: natuur en gezondheid, en natuur en techniek. Biologie is een van haar lievelingsvakken. ‘Tijdens de reis kon ik mijn hart ophalen , vertelt ze. ‘Ik heb bijvoorbeeld een planktononderzoek gedaan: ik keek welke soorten er in de verschillende wateren voorkwamen. Dat kan ik later misschien voor mijn profielwerkstuk gebruiken.

Het leukste aan de biologielessen vond Schuch de excursies. ‘We gingen bijvoorbeeld aan land op Dominica, een eilandje van de bovenwindse eilanden. Het is heel groen en je ziet er typische eilanddieren. Daar hebben we het gehad over eilandevolutie. En in Panama hebben een tocht gemaakt door het oerwoud. Heel bijzonder om apen en krokodillen in het wild te zien.’

Biologiedocent Claire Boeree, van oorsprong marien bioloog, voer mee op een van de schepen. ‘Deze reis was mij op het lijf geschreven’, vertelt ze. ‘Ik sta nu een aantal jaren met veel plezier voor de klas, maar ik voelde me een beetje opgesloten en wilde er eens tussenuit. Maar dan wel op een zinvolle manier. School at Sea was voor mij de ideale oplossing. Bovendien sluit het concept perfect aan bij mijn ideeën over onderwijs. Praktisch bezig zijn, de relevantie laten zien, aansluiten bij de interesses van leerlingen.’

Mangroven
Aan boord werkte Boeree veel met kleine groepjes leerlingen, veelal buiten op het dek. De leerlingen volgden verschillende lesmethodes, afhankelijk van wat hun eigen school gebruikt. ‘Biologie voor jou, Nectar, tweetalig onderwijs... Dat vergde van mij wel wat voorbereiding’, zegt Boeree. ‘Voor elke methode moest ik weten wat er op welk moment werd gevraagd. De uitdaging was om zaken toch zoveel mogelijk te combineren.’

Boeree gaf soms ook les aan de groep als geheel, dus ook aan leerlingen zonder biologie in het pakket. Boeree: ‘Die waren soms wat huiverig, maar vonden het uiteindelijk altijd wel leuk. Op de San Blaseilanden vertelde ik bijvoorbeeld over het ontstaan van mangroven. In Panama vergeleken we de vegetatie met die van de Caribische eilanden. Die excursies waren vaak een hoogtepunt. Van sommige leerlingen hoorde ik achteraf dat ze het toch wel jammer vonden dat ze geen biologie hadden gekozen.’ De voornaamste meerwaarde van biologie tijdens School at Sea is volgens Boeree het onderne-men van activiteiten die een normale klassituatie niet toelaat. ‘Natuurlijk besteedden we aan boord veel aandacht aan onderwerpen als celbiologie en genetica’, zegt de docent. ‘Je kunt niet anders, want die vormen een groot deel van de examenstof. En dat is ook prima, want ook daarover is in de context van zo’n reis een hoop interessants te vertellen. Maar het zijn vooral de excursies en de practica die blijven hangen.’

Afgelopen najaar klonk er kritiek op School at Sea: het ministerie van Onderwijs constateerde dat inspectie aan boord lastig was, en dat relatief veel leerlingen bleven zitten in het schooljaar waarin ze waren weggeweest. Volgens School at Sea is het percentage zittenblijvers niet hoger dan op andere scholen die met nieuwe onderwijsmethoden werken – en worden er bovendien steeds betere afspraken gemaakt met de scholen, waardoor de achterstand beperkt blijft. De politiek beraadt zich er nog over.

Scheepsovername
‘Als het al zo is dat sommige leerlingen er wat harder aan moeten trekken als ze terugkomen’, zegt Monique Touw, een van de oprichters van School at Sea, ‘dan nog kun je je afvragen hoe erg dat is. De leerlingen zijn zonder uitzondering gegroeid in hun zelfvertrouwen en in hun omgang met anderen. Zo’n halfjaar is een unieke levenservaring.’

Touw voer zelf jarenlang als kapitein en volgde daarnaast verschillende coachingsopleidingen. Ook de docenten van School at Sea krijgen vooraf een opleiding in het begeleiden van groepsprocessen. ‘Ik ben erg geďnteresseerd in de ontwikkelingsfasen van jongeren , vertelt ze. ‘Mijn visie is dat als je jongeren al vroeg in het leven laat ontdekken waar hun talenten liggen, ze betere keuzes zullen maken ten aanzien van hun studie. Bij ons aan boord leren kinderen bijvoorbeeld hoe ze in heel intensieve situaties met elkaar kunnen samenwerken. Dat je niet per se vrienden hoeft te zijn om te kunnen samenwerken. En andersom: dat je soms best van mening kunt verschillen met je vrienden.

Aan boord doen de leerlingen een aantal keren een scheepsovername: dan runnen zij zelf het hele schip, van brug tot machinekamer en kombuis. ‘Natuurlijk wel onder begeleiding’, vertelt Touw, ‘maar ze nemen zelf de beslissingen. Je ziet leerlingen daar enorm in groeien. Verlegen kinderen durven opeens het voortouw te nemen, en assertieve leerlingen leren dat ze zich soms moeten schikken.’ In het reguliere onderwijs, betoogt Touw, is er veel te weinig aandacht voor dergelijke ontwikkeling: ‘Veel leerlingen kunnen hun cognitieve talenten nog niet optimaal benutten omdat ze daar de vaardigheden niet voor hebben. Wij geven ze die vaardigheden, en daar hebben ze een leven lang profijt van.’

Leerling Schuch heeft in elk geval geen spijt: ‘Ik zou het zo weer doen. En ik kan het iedereen aanraden. Die scheepsovernames vond ik echt heel gaaf. En huiswerk maken terwijl er dolfijnen langszij zwemmen... dat vergeet je nooit meer.’