artikel afdrukken
bionieuws 20, 15-12-2012

nieuws
Huidmicrobioom krijgt meer diepgang

Het echte microbioom van onze huid zit in de diepere huidlagen. Die bacterieflora speelt een rol in kolonisatie van oppervlakkige lagen na huidbeschadiging.

Door Gert van Maanen
© bionieuws


‘Na oppervlakkige huidbeschadiging verwacht je dat de bacteriesamenstelling zich weer snel herstelt, maar dat is niet zo. Na twee weken ziet de huid er ogenschijnlijk volledig normaal uit, maar qua microbioom lijkt hij veel meer op de bacteriesamenstelling van diepere huidlagen.’ Dat zegt de Nijmeegse moleculair bioloog Patrick Zeeuwen, eerste auteur van een artikel over de dynamiek van het microbioom na huidbeschadigingen in Genome Biology (15 november online).

Onderzoekers van UMC St Radboud, Nizo food research en Wageningen Universiteit namen hiervoor gedurende twee weken bacteriemonsters van verschillende lagen van de opperhuid bij twaalf gezonde proefpersonen: zes mannen en zes vrouwen. ‘We doen dat met tape stripping en om cosmetische redenen op de onderrug net onder de rand van de broekriem’, legt Zeeuwen uit. ‘Je plakt een stukje tape op de huid en trekt dat er vervolgens af. Als je dat zo’n vijftien keren herhaalt, ga je door de hoornlaag heen en eindig je op de eerste levende cellaag van de epidermis. De huidbeschadiging valt wel mee, het lijkt op een kleine schaafwond. Het bacteriemonster neem je steeds met een wattenstaafje.’

De onderzoekers analyseerden de bacteriën op basis van sequenties van het 16S-ribosomaal-rna-gen. Zo is bacterieflora tot genusniveau in kaart te brengen. Vooral bij vrouwen zagen ze na het strippen grote verschuivingen in het microbioom, met een grote toename van Propionibacterium ten koste van Staphylococcus, Corynebacterium en Micrococcus. ‘Het is moeilijk alle individuele variatie en verschillen tussen mannen en vrouwen te verklaren’, meent Zeeuwen. ‘Het opmerkelijkst is dat de bacteriële samenstelling na huidherstel meer lijkt op die van diepere lagen van onbeschadigde huid dan op het oorspronkelijke oppervlaktemicrobioom van onbeschadigde huid. Het feitelijke microbioom zit dus wat dieper in de hoornlaag.’

Uit vergelijkingen tussen microbiomen van oksel, binnenkant van de elleboog, voorhoofd en onderrug blijkt dat de laatste het rijkst is aan bacteriesoorten. Zeeuwen: ‘Dat is geen echte verrassing. In vochtige delen zitten bijvoorbeeld wel grote aantallen bacteriën, maar die bestaan maar uit enkele soorten.‘ Zo domineren Firmicutes-bacteriën de oksels en Actinobacteria het talgrijke voorhoofd. De biodiversiteit van de relatief droge onderrug blijkt het rijkst bij mannen en de samenstelling verschilt aanzienlijk van die van vrouwen.

Wassen
Opmerkelijk, maar niet geheel onverwacht, is dat er bij vrouwen ook een paar typische vaginale bacteriën als Lactobacillus en Gardnerella in de huid voorkomen en bij mannen bacteriën die bekend staan om hun aanwezigheid op de penis. Of diepgelegen bacteriën door wassen meer naar de oppervlakte komen, durft Zeeuwen niet te bevestigen. ‘In het algemeen adviseren dermatologen om je niet al te vaak en niet te drastisch met zeep te wassen, en zeker niet met antimicrobiële lotions. Je verstoort dan het microbiële ecosysteem en het kost tijd voor evenwichten zich herstellen.’

De Wageningse microbioloog Rijkelt Beumer – niet betrokken bij het onderzoek – spreekt van een hartstikke interessante studie. ‘Het bevestigt dat er veel meer in de huid leeft dan je vindt door alleen te kweken. De gevonden grote variatie en individuele verschillen wijzen op de Baas Beckinghypothese: alles is overal, maar het milieu selecteert.’