artikel afdrukken
bionieuws 14, 18-09-2010

brieven
Biologie-onderwijs op eigen niveau

Biologielessen hebben doorgaans het tempo van de grootste gemene deler. Leerlingen hebben echter verschillende leersnelheden. Het Junior College Utrecht (JCU) biedt leerlingen gedifferentieerd biologieonderwijs dat aansluit bij hun niveau van beheersing en inhoudelijke wensen.

Door Krijn Kievit, onderwijsontwikkelaar Junior College Utrecht
© bionieuws


Geen leerling leert even snel. Toch gaat de les in het tempo van de grootste gemene deler. Voor iedereen dezelfde stof in hetzelfde tempo betekent dat snelle en langzame leerlingen vaak buiten de boot vallen en hierdoor hun motivatie verliezen. Op het Junior College Utrecht (JCU) werken 5- en 6-vwo’ers één op de vier biologielessen zelfstandig in groepen aan een opdracht naar keuze. De keuzeopdrachten sluiten aan bij de vaardigheden en interesses van getalenteerde leerlingen en leerlingen die meer tijd voor verwerking van de leerstof nodig hebben. Hierdoor valt niemand meer buiten de boot.

De leerlingen krijgen op het JCU ongeveer vijf uur lestijd voor de keuzeopdrachten. Ze doen er twee tot vier per jaar, elk passend bij een bepaald hoofdstuk. De opdrachten zijn er in drie variaties. De eerste is herhalend: de leerlingen doorlopen de leerstof van een hoofdstuk nog eens, in een nieuwe context. In Sportfysiologie kijken ze bijvoorbeeld naar verschillen tussen duursporters en sprinters en behandelen fysiologie zo op een andere manier.

Uitgedaagd
De tweede optie is verdiepend: de leerlingen verkennen de stof van het hoofdstuk dieper dan voor het examen nodig is. In Fotosynthese bij droogte gaan ze dieper in op C4- en CAM-planten. De stof over fotosynthese is hierbij het uitgangspunt.

De derde mogelijkheid is verrijkend: de leerlingen gaan aan de slag met een onderwerp dat niet in het examen voorkomt. Kanker, een nieuwe aanpak gaat bijvoorbeeld over de behandeling van kanker.

De herhalingsopdracht is bedoeld voor leerlingen die moeite hebben met een onderwerp. Leerlingen die een onderwerp al goed in de vingers hebben, worden uitgedaagd met een verrijkingsopdracht. Willen ze de stof nog beter begrijpen, dan kunnen ze de verdiepende opdracht kiezen.

De drie soorten keuzeopdrachten hebben een vergelijkbare structuur. Ze starten met een oriëntatiefase waarin leerlingen een probleem verkennen en noodzakelijke voorkennis ophalen. In Fotosynthese bij droogte kijken leerlingen bijvoorbeeld hoe planten bij weinig water en hoge temperaturen toch kunnen overleven. Vervolgens gaan ze aan de slag om het probleem op te lossen. De opdracht eindigt met het maken van een product, dat een poster of een korte presentatie kan zijn, maar ook een proefopstelling of webpagina. Essentieel voor de motivatie is dat iedere groep zijn product aan medeleerlingen en de docent kan presenteren.

Op het JCU wordt de biologiestof in minder uren gegeven dan op de meeste andere scholen het geval is. Dat geeft ruimte voor de keuzeopdrachten. Ook partnerscholen van het JCU, zoals het Anna van Rijn College in Nieuwegein en het Pallas Athene College in Ede, maakten ruimte voor differentiatie door efficiënter les te geven. Hun ervaringen met keuzeopdrachten bij biologie waren veelbelovend.

Zo was er een leerling die moeite had met het onderwerp dissimilatie, maar wel erg geïnteresseerd was in sport. Zij koos daarom voor de herhalingsopdracht: `Ik vind sportfysiologie erg leuk en het leek me daarom ook leuk en handig voor de komende toets om er nog meer tijd aan te besteden.’

Een andere leerling was juist erg snel en ging voor een verdiepingsopdracht: ‘Ik vond Kanker, een nieuwe aanpak een leuke opdracht. Deze vorm van leren vond ik erg bijzonder en is voor herhaling vatbaar.’

Leerlingen en docenten moeten wel even wennen aan differentiatie. De eerste keer kost het wat moeite om de organisatie goed te begrijpen. Het duurt even voor leerlingen doorkrijgen dat ze nu juist hun favoriete biologie-onderwerp diepgaand kunnen verkennen of hun begrip van de leerstof kunnen vergroten. Differentiatie tot een succes maken vereist doorzettingsvermogen en steun van collega’s en de schoolleiding.

Het JCU stelt zijn reeds uitgeprobeerde keuzeopdrachten beschikbaar op:
http://www.bètadifferentiatie.nl