artikel afdrukken
bionieuws 10, 30-05-2009

opmerkelijk
‘Mensen horen geen granen te eten’

Zijn ‘oerdieet’ is geen rage, maar wint na zeven jaar geleidelijk aan populariteit. Loren Cordain was deze maand kort in Nederland voor een lezing over het voedingspatroon waarop wij genetisch zijn ingesteld.

Door Eveline Thoenes
© bionieuws


Hij kan zich niet herinneren wanneer hij voor het laatst een broodje at. Granen zijn namelijk verboden in zijn oerdieet: ze staan pas op het menselijke menu sinds de uitvinding van de landbouw, zo’n tienduizend jaar geleden, en behoren dus niet tot de natuurlijke voeding van Homo sapiens. Hetzelfde geldt voor aardappels en melkproducten. ‘Wij zijn genetisch identiek aan de jagers-verzamelaars van enkele duizenden jaren terug. Er zitten maar een paar honderd generaties tussen. Zo snel gaat evolutie niet,’ vertelt Cordain voorafgaand aan zijn lezing in het congresgebouw in Nieuwegein. ‘Onze genen zijn dus een rechtstreeks product van de selectiedruk uit de steentijd, inclusief het toenmalige voedselaanbod: vlees, fruit en groenten.’

Studentenblaadje
Cordain is sinds 1982 hoogleraar gezondheids- en bewegingswetenschappen aan de Colorado State University. Zijn interesse in paleolithische voeding werd in 1987 gewekt door een bespreking van een wetenschappelijk artikel in het lokale studentenblaadje. Het artikel in kwestie was twee jaar eerder gepubliceerd in het New England Journal of Medicine. Cordain: ‘Er was toen nog geen internet, dus ik ging naar de bibliotheek om het stuk te lezen. Er stonden een stuk of zestig referenties bij, en die artikelen ben ik ook allemaal gaan lezen. Daar stonden weer meer referenties bij en ook die las ik. Toen ben ik patronen gaan zien. Ik maakte stapeltjes van artikelen over zuivel, granen en vetten en zag zo steeds meer verbanden.’

In zijn boek The Paleo Diet, waarin hij uitlegt hoe onze genetische achtergrond voorschrijft wat we wel en vooral niet zouden moeten eten, gebruikt hij de metafoor dat je ook geen diesel in een benzinemotor gooit: dat loopt verkeerd af. Hij denkt dan ook dat veel van de moderne chronische aandoeningen, zoals hoge bloeddruk, diabetes en hart- en vaatziekten zijn toe te schijven aan het feit dat we dingen eten waar ons lichaam niet op is ingesteld. Maar ook botontkalking, MS en acne zouden daarmee samenhangen. ‘We hebben honderdduizenden jaren geen granen, peulvruchten en melkproducten gegeten. Sinds de – evolutionair gezien zeer recente – introductie van de landbouw zijn we dat op grote schaal gaan doen.’ Cordain schrijft de huidige diabetes type 2-epidemie toe aan de te hoge glycemische index van voedingsmiddelen als granen en aardappels. ‘Die veroorzaakt grote schommelingen in het bloedsuikergehalte, met als gevolg voortdurend optredende insuline-explosies en uiteindelijk insulineresistentie.’

Bloedarmoede
Maar er zijn nog meer redenen om geen graan te eten. ‘Wat betreft de inhoudsstoffen lijken granen een goede bron van zink en ijzer. Maar je moet kijken naar wat er in het lichaam mee gebeurt. Fytaten uit graan binden die ionen en blokkeren hun opname in de darm. Je kunt er zelfs juist zinkdeficiëntie of bloedarmoede van krijgen’, argumenteert Cordain. ‘Verder zit er in graan een peptide dat ervoor zorgt dat onze darmwand permeabeler wordt dan hij zou moeten zijn, waardoor ongewenste stoffen in de bloedbaan terechtkomen. Dit veroorzaakt continu een lichte ontsteking in onze darmen, waarvan we ons niet eens bewust zijn.’

Maar hoe weten we nu wat onze voorouders op het menu hadden staan? In zijn boek legt Cordain dat uit. Zijn onderzoeksteam onderzocht eetpatronen van tegenwoordige stammen van jagers-verzamelaars in onder meer Papaea-Nieuw-Guinea. Ook keken de onderzoekers naar medische verslagen van stammen die de afgelopen eeuw zijn ontdekt, waarbij opvalt dat niemand van hen een te hoge bloeddruk of diabetes heeft. Verder concludeerde het team uit fossiele resten dat mensen sinds de introductie van de landbouw minder lang werden, meer infecties hadden en korter leefden. Ook kwamen botontkalking en rachitis meer voor, mogelijk vanwege een door granen verstoorde mineralenhuishouding.

Cordain geeft toe dat zijn theorie voor veel mensen moeilijk te accepteren is, omdat het absurd lijkt om de basis van de aanbevolen voedingspiramide weg te laten. ‘Maar tot 1995 dacht men ook dat transvetten geen kwaad konden. Nu is het advies die zoveel mogelijk te vermijden.’

De afgelopen twintig jaar heeft hij zich geregeld verbaasd over het aantal ziekten waarop het paleo-dieet een gunstig effect lijkt te hebben, zoals allerlei huid- en auto-immuunziekten. ‘Van sommige had ik zelfs nog nooit gehoord. Maar die informatie heb ik slechts van horen zeggen. Er moeten meer klinische tests komen.’

In het LUMC begint dit jaar een onderzoek naar het effect van het oerdieet op diabetici.