artikel afdrukken
bionieuws 19, 08-12-2006

achtergrond
Een doorbraak in de dialoog der doven?

Cisgenese is een vorm van genetische modificatie waarbij soorteigen genen worden gebruikt. Wageningse onderzoekers hebben ervoor gepleit deze techniek vrij te stellen van gebruikelijke regelgeving voor transgene gewassen, terwijl anderen hierbij uiteenlopende vraagtekens zetten. Cisgenese verdient een kans, maar onder welke voorwaarden?

Door Henk J. Schouten, Frans A. Krens, Evert Jacobsen (Wageningen Universiteit en Research Centrum)
© bionieuws


Het debat tussen voor- en tegenstanders van genetische modificatie (gm) van planten werd in het verleden vaak helaas terecht getypeerd als een ‘dialoog der doven’. Deze doofheid begint plaats te maken voor luisteren. Wij als Wageningse biotechnologen luisterden naar bezwaren tegen gm, en kwamen met het concept van cisgenese. Tegenstanders van gm gaan hier serieus op in, en luisteren ook.

Wij werken aan duurzame resistentie tegen schurft in appel en Phytophthora infestans in aardappel, om het bestrijdingsmiddelengebruik sterk terug te dringen. Voor duurzame resistentie moeten resistentiegenen uit verschillende wilde verwanten worden ingebracht. Via klassieke veredeling is dit een zeer traag proces met vrijwel altijd kwaliteitsverlies vanwege ‘linkage drag’. Dit is het verschijnsel dat ongewenste ‘wilde’ genen gekoppeld meeliften met de gewenste resistentiegenen. Bij cisgenese wordt ‘linkage drag’ voorkomen, omdat alleen de gewenste resistentiegenen worden ingebracht. Cisgene planten bevatten uitsluitend genen die ook ingebracht hadden kunnen worden met klassieke veredeling. Dergelijke gewenste genen kunnen steeds sneller geïdentificeerd worden met de exponentieel toenemende kennis van DNA-sequenties en functies van genen.

Het concept van cisgenese hebben we beschreven in juli 2006 in Nature Biotechnology en EMBO Reports. We hebben voorgesteld cisgene planten vrij te stellen van de gm-regelgeving. Hierop volgde een discussie.

We gaan hier in op de drie punten van De Cock Buning et al..

Producten van cisgenese zijn ook genetisch gemodificeerd. Wij zijn er altijd helder in geweest dat het proces van cisgenese een vorm van gm is, en geen klassieke veredeling. De Europese regelgeving noemt mutagenese en fusie van protoplasten van kruisbare planten ook gm, maar stelt deze gm-technieken vrij van de gm-regelgeving. Bij deze vrijgestelde technieken worden geen genen uit niet-kruisbare organismen ingebracht. Cisgenese past daarom uitstekend bij deze vrijgestelde gm-technieken.

Ook bij cisgenese zijn er risico’s. In tarwe hebben we een lange history of safe use van translocatieveredeling, waarbij stukken chromosoom van een wilde tarweplant door middel van mutatie in rassen werden gebracht op een van te voren onbekende plaats. Cisgenese is hiermee vergelijkbaar. Een verschil is echter dat bij cisgenese één of enkele bekende genen worden ingebracht en bij translocatie honderden naburige onbekende genen meekomen met mogelijk ongewenste effecten. Deze ‘linkage drag’ wordt bij cisgenese voorkomen. Net als producten van de klassieke veredeling of mutatieveredeling zullen cisgene rassen uitgebreid worden getoetst voordat ze op de markt worden toegelaten. Dit betreft o.a. expressie van het ingebrachte gen, en eventuele ongewenste afwijkingen, ook als de cisgene planten vrijgesteld zouden zijn van de gm-regelgeving.

Niet alle burgers maken onderscheid tussen cisgenese en transgenese. Wij vinden keuzevrijheid ook belangrijk. Cisgenese wordt vooralsnog niet geaccepteerd in de biologische sector vanwege de technologische ingreep. Consumenten die geen cisgene producten willen kopen, kunnen biologisch geteelde producten kopen.

De huidige regelgeving voor transgene gewassen leidt tot zeer moeizame en dure procedures die alleen betaalbaar zijn voor grote multinationals. Cisgenese moet echter toegankelijk zijn voor het midden- en kleinbedrijf en voor ontwikkelingslanden. Een sterk vereenvoudigde procedure zoals vrijstelling van de gm-regelgeving is daarvoor nodig.

Zoals De Cock Buning et al. aangeven, verdient cisgenese een kans. Die kans wordt ernstig bedreigd door de huidige EU-regelgeving. We zetten de dialoog graag voort om cisgenese bij te laten dragen aan milieuvriendelijke teelt, veilige producten en stimulering van het Midden- en kleinbedrijf.